Bài thơ Việt Bắc (Tố Hữu) - Phân tích tác giả tác phẩm

Trong dòng chảy thơ ca cách mạng Việt Nam, "Việt Bắc" nổi lên như một bản tình ca sâu lắng giữa người cán bộ kháng chiến và nhân dân vùng căn cứ. Tố Hữu không chỉ viết về một vùng đất, mà còn dựng lên cả một miền ký ức giàu xúc cảm. Nội dung bài thơ Việt Bắc Việt Bắc - Mình về mình có nhớ ta?Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.Mình về mình có nhớ không?Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn. - Tiếng ai tha thiết bên cồnBâng khuâng trong dạ, bồn chồn bước điÁo chàm đưa buổi phân lyCầm tay nhau biết nói gì hôm nay... - Mình đi, có nhớ những ngàyMưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù?Mình về, có nhớ chiến khuMiếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai?Mình về, rừng núi nhớ aiTrám bùi để rụng, măng mai để giàMình đi, có nhớ những nhàHắt hiu lau xám, đậm đà lòng sonMình về, còn nhớ núi nonNhớ khi kháng Nhật, thuở còn Việt MinhMình đi, mình có nhớ mìnhTân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa? - Ta với mình, mình với taLòng ta sau trước mặn mà đinh ninhMình đi, mình lại nhớ mìnhNguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu... Nhớ gì như nhớ người yêuTrăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nươngNhớ từng bản khói cùng sươngSớm khuya bếp lửa người thương đi về.Nhớ từng rừng nứa bờ treNgòi Thia sông Ðáy, suối Lê vơi đầyTa đi, ta nhớ những ngàyMình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi…Thương nhau, chia củ sắn lùiBát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùngNhớ người mẹ nắng cháy lưngÐịu con lên rẫy bẻ từng bắp ngôNhớ sao lớp học i tờĐồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoanNhớ sao ngày tháng cơ quanGian nan đời vẫn ca vang núi đèo.Nhớ sao tiếng mõ rừng chiềuChày đêm nện cối đều đều suối xa... Ta về, mình có nhớ taTa về ta nhớ những hoa cùng ngườiRừng xanh hoa chuối đỏ tươiĐèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng.Ngày xuân mơ nở trắng rừngNhớ người đan nón chuốt từng sợi giangVe kêu rừng phách đổ vàngNhớ cô em gái hái măng một mìnhRừng thu trăng rọi hòa bìnhNhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung. Nhớ khi giặc đến giặc lùngRừng cây núi đá ta cùng đánh TâyNúi giăng thành luỹ sắt dàyRừng che bộ đội rừng vây quân thùMênh mông bốn mặt sương mùĐất trời ta cả chiến khu một lòng.Ai về ai có nhớ không?Ta về ta nhớ Phủ Thông, đèo GiàngNhớ sông Lô, nhớ phố RàngNhớ từ Cao-Lạng nhớ sang Nhị Hà... Những đường Việt Bắc của taĐêm đêm rầm rập như là đất rungQuân đi điệp điệp trùng trùngÁnh sao đầu súng bạn cùng mũ nanDân công đỏ đuốc từng đoànBước chân nát đá, muôn tàn lửa bay.Nghìn đêm thăm thẳm sương dàyĐèn pha bật sáng như ngày mai lên. Tin vui chiến thắng trăm miềnHòa Bình, Tây Bắc, Điện Biên vui vềVui từ Đồng Tháp, An KhêVui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng. Ai về ai có nhớ không?Ngọn cờ đỏ thắm gió lồng cửa hang.Nắng trưa rực rỡ sao vàngTrung ương, Chính phủ luận bàn việc côngĐiều quân chiến dịch thu đôngNông thôn phát động, giao thông mở đườngGiữ đê, phòng hạn, thu lươngGửi dao miền ngược, thêm trường các khu... Ở đâu u ám quân thùNhìn lên Việt Bắc: Cụ Hồ sáng soiỞ đâu đau đớn giống nòiTrông về Việt Bắc mà nuôi chí bền. Mười lăm năm ấy ai quênQuê hương cách mạng dựng nên Cộng hòaMình về mình lại nhớ taMái đình Hồng Thái cây đa Tân Trào. Việt Bắc là khúc ca hùng tráng và cũng là khúc tình ca về cách mạng Đôi nét về tác giả Tố Hữu Tố Hữu sinh năm 1920, mất năm 2000, tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành. Quê quán: làng Phù Lai, nay thuộc xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế. Sinh ra trong gia đình nho học ở Huế và yêu văn chương. Tố Hữu sớm giác ngộ cách mạng và hăng say hoạt động cách mạng và hăng say hoạt động, kiên cường đấu tranh trong các nhà tù thực dân. Tố Hữu đảm nhiệm nhiều cương vị trọng yếu trên mặt trận văn hóa và trong bộ máy lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Đường thơ, đường cách mạng: con đường thơ và con đường hoạt động cách mạng của ông có sự thống nhất, không thể tách rời. Mỗi tập thơ của ông là một chặng đường cách mạng. Tố Hữu đảm nhiệm nhiều cương vị trọng yếu trên mặt trận văn hóa Đôi nét về tác phẩm Việt Bắc Hoàn cảnh ra đời - Chiến thắng Điện Biên Phủ thắng lợi. Tháng 7-1954, Hiệp định Giơ – ne – vơ về Đông Dương được kí kết. Hòa bình lập lại, một trang sử mới mở ra cho toàn dân tộc - Tháng 10-1954, những người kháng chiến từ căn cứ miền núi trở về miền xuôi, Trung ương Đảng, Chính phủ rời chiến khu Việt bắc về lại thủ đô. Nhân sự kiện có tính lịch sử này, Tố Hữu đã sáng tác bài thơ. Vị trí đoạn trích Đoạn trích thuộc phần 1 của tác phẩm, tái hiện những kỉ niệm cách mạng và kháng chiên Bố cục (2 phần) - Phần 1 (20 câu đầu): Lời nhắn nhủ của người ở lại đối với người ra đi - Phần 2 (còn lại): Lời của người ra đi với nỗi nhớ Việt Bắc Giá trị nội dung - Việt Bắc là khúc ca hùng tráng và cũng là khúc tình ca về cách mạng, về cuộc kháng chiến và con người kháng chiến. Thể hiện sự gắn bó, ân tình sâu nặng với nhân dân, đất nước trong niềm tự hào dân tộc… - Việt Bắc là khúc hát ân tình chung của những người cách mạng, những người kháng chiến, của cả dân tộc qua tiếng lòng của nhà thơ. Bên cạnh đó, bài thơ còn cất lên âm hưởng anh hùng ca vang dội, đưa ta về với một thời kì lịch sử hào hùng, trọng đại của đất nước. Giá trị nghệ thuật - Sử dụng sáng tạo hai đại từ “mình, ta” với lối đối đáp giao duyên trong dân ca, để diễn đạt tình cảm cách mạng - Bài thơ Việt Bắc thể hiện tính dân tộc đậm đà: + Sử dụng thành công thể thơ lục bát truyền thống. + Ngôn ngữ, hình ảnh giản dị, quen thuộc, gần gũi, đậm sắc thái dân gian. + Sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật tài hoa như điệp từ, liệt kê, so sánh, ẩn dụ tượng trưng… + Nhịp điệu thơ uyển chuyển ngân vang, giọng điệu thay đổi linh hoạt Dàn ý phân tích Việt Bắc Mở bài - Giới thiệu về tác giả Tố Hữu (tiểu sử, con đường cách mạng, phong cách thơ..) - Giới thiệu về bài thơ Việt Bắc (hoàn cảnh ra đời, khái quát nội dung và nghệ thuật) Thân bài Lời nhắn nhủ của người ra đi và kẻ ở lại 1.1 Tám câu đầu: Cuộc chia tay đầy lưu luyến, bịn rịn - Cách xưng hô mình – ta và giọng điệu ngọt ngào của những câu ca dao, những câu hát giao duyên gợi nên khung cảnh chia tay bịn rịn, lưu luyến - Từ ngữ: + Điệp từ “mình về”, “mình có nhớ” gợi lên một khoảng không gian, thời gian đầy ắp kỉ niệm + Từ láy: “tha thiết”, “bâng khuâng”, “bồn chồn” gợi tả tâm trạng vấn vương, lưu luyến + Điệp từ “nhớ”gợi tả nỗi nhớ triền miên + 15 năm ấy: khoảng thời gian gắn bó với những tình cảm mặn nồng, thiết tha - Hình ảnh: + "núi", “sông”, "nguồn" những hình ảnh tiêu biểu của núi rừng Việt Bắc. + “cầm tay nhau” diễn tả sự bịn rịn + áo chàm (hoán dụ): chỉ người dân Việt Bắc. Với hình ảnh chiếc áo chàm bình dị, chân thành cảm xúc của người ra đi - kẻ ở dâng trào không nói nên lời. ⇒ Tám câu đầu là khung cảnh chia tay đầy tâm trạng, bịn rịn, lưu luyến, bâng khuâng của kẻ ở người đi 1.2 Lời người ở lại nhắn gửi tới người ra đi - Lời nhắn gửi được thể hiện dưới hình thức những câu hỏi: nhớ về Việt bắc cội nguồn quê hương cách mạng, nhớ thiên nhiên Việt Bắc, nhớ những địa danh lịch sử, nhớ những kỉ niệm ân tình... - Nghệ thuật: + Liệt kê hàng loạt các kỉ niệm + ẩn dụ, nhân hóa: rừng núi nhớ ai + điệp từ “mình” + Cách ngắt nhịp /4, 4/4 đều tha thiết nhắn nhủ người về thật truyền cảm. ⇒ Thiên nhiên, mảnh đất và con người Việt Bắc với biết bao tình nghĩa, ân tình, thủy chung Nỗi nhớ của người ra đi và niềm tin vào Đảng, Chính phủ và Bác Hồ 2.1 Nhớ cảnh và người Việt Bắc - Nỗi nhớ được so sánh với nỗi nhớ người yêu - Nhớ thiên nhiên Việt Bắc: + Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương + Buổi chiều khói bếp hòa quyện với sương núi + Cảnh bản làng ẩn hiện trong sương + Cảnh rừng nứa, bờ tre... + Thiên nhiên Việt Bắc qua 4 mùa với những hình ảnh độc đáo, đặc sắc - Nhớ về con người Việt Bắc: + Nhớ người Việt Bắc trong nghèo khó, vất vả mà vẫn tình nghĩa, thủy chung, gắn bó với cách mạng + Nhớ những kỉ niệm đầy ắp vui tươi, ấm áp giữa bộ đội và người dân Việt Bắc: lớp học i tờ, những giờ liên hoan + Nhớ hình ảnh những con người mang vẻ đẹp mộc mạc, giản dị của người lao động: “người mẹ”, “cô em gái”. ⇒ Với kết cấu đan xen, cứ một câu tả cảnh, một câu tả người đã làm nổi bật vẻ đẹp hài hoà, sự đan cài quấn quýt giữa thiên nhiên và con người. Đây là vẻ đẹp đậm màu sắc phương đông. 2.2 Nhớ Việt Bắc đánh giặc và Việt Bắc anh hùng - Nhớ hình ảnh cả núi rừng Việt Bắc đánh giặc: “Rừng....” - Nhớ hình ảnh đoàn quân kháng chiến: “Quân đi...” - Nhớ những chiến công ở Việt Bắc, những chiến thắng với niềm vui phơi phới ⇒ Nhịp thơ mạnh, dồn dập như âm hưởng bước hành quân. Hình ảnh kì vĩ... tất cả tạo nên một bức tranh sử thi hoành tráng để ca ngợi sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, của nhân dân anh hùng. 2.3 Nhớ Việt Bắc niềm tin - Nhớ cuộc họp cao cấp với nhiều chi tiết, hình ảnh tươi sáng. - Nhớ hình ảnh ngọn cờ đỏ thắm, rực rỡ sao vàng, có trung ương Đảng, có chính phủ và có Bác Hồ. ⇒ Việt Bắc là cội nguồn là quê hương cách mạng Kết bài - Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ + Nội dung: bài thơ khúc tình ca về cách mạng, về cuộc kháng chiến và con người kháng chiến. Thể hiện sự gắn bó, ân tình sâu nặng với nhân dân, đất nước trong niềm tự hào dân tộc… + Nghệ thuật: đậm chất dân tộc, trong việc sử dụng hình thức đối đáp với cặp đại từ nhân xưng mình – ta, ngôn ngữ, hình ảnh thơ giản dị, nhịp thơ uyển chuyển, sử dụng thể thơ dân tộc – thể thơ lục bát... - Cảm nhận của bản thân: bài thơ cho chúng ta thấy nghĩa tình của người dân Việt trong những năm tháng khó khăn, gian khổ của cuộc chiến tranh, giành độc lập, tự do cho dân tộc >>> Tham khảo thêm: Bài thơ Đồng chí (Chính Hữu) - Phân tích tác giả tác phẩm Bài thơ Quê Hương (Tế Hanh) - Phân tích tác giả tác phẩm Bằng chất thơ chính luận trữ tình đặc trưng, Tố Hữu đã viết nên một Việt Bắc giàu hình ảnh, giàu cảm xúc. Bài thơ không chỉ là lời từ biệt, mà là bản tuyên ngôn về lòng trung nghĩa, ân tình sâu nặng giữa nhân dân và cách mạng.