Văn mẫu lớp 12

Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Đề bài: Phân tích tác phẩm: “Người lái đò sông Đà” của Nguyễn Tuân

Bài làm

Nguyễn Tuân là một trong những nhà văn tài hoa và kiêu bạc của nền văn học Việt Nam. Tài năng của ông đã được khẳng định với “Vang bóng một thời” và đặc biệt là “Người lái đò sông Đà”. Ở tác phẩm này, người đọc còn thấy một Nguyễn Tuân gần gũi và lãng mạn nhưng không kém phần cá tính và độc đáo trong từng trang văn.

Hình ảnh con sông Đà được hiện lên qua nhiều khía cạnh, nhiều phương diện, nhiều góc nhìn. Chính tác giả cũng bộc bạch rằng mình trải nghiệm sông Đà qua rất nhiều cách: đi bộ, đi thuyền, đi máy bay. Chính vì vậy, hình ảnh con sông Đà hung bạo hay thơ mộng trữ tình đều được lột tả một cách đặc sắc. Từ hình ảnh cảnh đá bờ sông dựng vách thành, để miêu tả cái hẹp của sông Đà ở thượng nguồn, Nguyễn Tuân đã dùng tới năm cách khác nhau: “đá bờ sông, dựng vách thành, mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời. Có vách đá thành chẹt lòng Sông Đà như một cái yết hầu. Đứng bên này bờ nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách. Có quãng con nai con hổ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia. Ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng thấy lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một khung cửa sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện”. Điều này đã chứng tỏ khả năng quan sát và trí tưởng tượng hết sức phong phú của tác giả. Nguyễn Tuân vừa đặt mình vào vị trí của người dân miền núi, lại vừa có thể giúp cho bất kì độc giả thành thị nào cũng dễ dàng hình dung về độ hẹp, độ sâu và cả cái lạnh của sống Đà ở thượng nguồn. Những cái hút nước quãng Tà Mường Vát cũng là những cái bẫy chết người thử thách bản lĩnh của mọi người lái đò trên sông Đà. Để làm sống dậy sự đáng sợ của những cái hút nước ấyNguyễn Tuân đã quan sát một cách tỉ mỉ và vận dụng nhiều nghệ thuật để so sánh, liên tưởng. Trước hết là cách so sánh với lĩnh vực xây dựng cầu cống: “cái hút nước giống như cái giếng bê tông để làm móng cầu”, “nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc”. Tác giả còn huy động cả nghệ thuật đặc tả cận cảnh và ngôn ngữ điện ảnh để hình dung một anh bạn quay phim táo tợn cố gắng tìm cách chụp ảnh vừa đẹp vừa đáng sợ những cái hút nước sông Đà. Nhưng có lẽ không đoạn viết nào, bút lực nhà văn lại dồi dào và thăng hoa như đoạn miêu tả thạch trận sông Đà: “loài thủy quái mang diện mạo và tâm địa của một thứ kẻ thù số 1”.

Xem thêm:  Cảm nhận của em về mười bốn câu đầu bài thơ Tây Tiến

phan tich tac pham nguoi lai do song da cua nguyen tuan - Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân
Phân tích tác phẩm "Người lái đò sông Đà" của Nguyễn Tuân

Cả một trận địa đá đã bày sẵn, chỉ chờ đợi người lái đò sông Đà đi qua. Nhà văn đã giúp người đọc hình dung những gương mặt đá, hòn nào cũng ngỗ ngược, những bọn tướng đá, quân đá kẻ thì ngạo mạn thách thức, kẻ thì xấc xược qua một cái hất hàm đầy khiêu khích. Đá ở đây chỉ chờ trực để “ăn chết cái thuyền”, cho nên nó bày ra vô số cửa tử. Hơn thế nữa bọn chiến binh đá ấy cìn biết lợi dụng những sơ hở hoặc sự bị động của người lái đò đê khuất phục họ. Với cái nhìn của một nghệ sĩ, toàn bộ vẻ đẹp thơ mộng của sông Đà được hiện ra trong lời văn của Nguyễn Tuân. Đó là hình ảnh con sông Đà như “cái dây thừng ngoằn nghoèo vắt vẻo giữa đại dương đá mênh mông”. Đó là sắc nước ngọc bích của sông Đà về mùa xuân và màu đỏ lừ lừ như da mặt người say rượu vào mùa thu. Nhà văn có những câu văn lãng mạn bậc nhất trong tuyệt bút này cũng chính là vẻ đẹp của con sông Đà trữ tình: “con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc, chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân”. Đặc biệt, cảnh vật hai bên sông Đà cũng như có mối giao cảm lạ thường với tác giả: ““Thuyền tôi trôi trên sông Đà. Cảnh ven sông ở đây lặng tờ. Hình như từ thời Lí đời Trần đời Lê, quãng sông này cũng lặng tờ đến thế mà thôi. Thuyền tôi trôi qua một nương ngô nhú lên mấy lá ngô non đầu mùa. Mà tịnh không một bóng người. Cỏ gianh đồi núi đang ra nhưng nõn búp. Một đàn hươu cúi đầu ngốn búp cỏ gianh đẫm sương đêm. Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử. Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa”. Không ở đâu mà văn Nguyễn Tuân lại êm ả, trong trẻo đến mát lành như vậy.

Xem thêm:  Suy nghĩ của anh chị về mối quan hệ giữa tài và đức

Cũng từ hình ảnh con sông Đà mà những người lái đò- vị anh hùng chế ngự thạch trận sông Đà cũng hiện lên rõ nét qua trang văn Nguyễn Tuân. Để làm nổi bật tài hoa và trí dũng của ông lái đò. Nguyễn Tuân đã lựa chọn một hoàn cảnh điển hình, mang ý nghĩa của sự thử thách. Chính trong cuộc thử lửa  là trận chiến đầy cam go với thạch trận sông Đà, “ chất vàng mười “trong tâm hồn người lái đò sông Đà thực sự tỏa sáng. Đoạn văn miêu tả cuộc vật lộn giữa ông lái đò trên con thuyền then đuôi én 6 tay chèo.  Trùng vi thứ nhất: Lúc đầu, thế chủ động thuộc về thạch trận sông Đà. Bọn tướng đá, quân đá phối hợp nước thác, tấn công người lái đò một cách dồn dập với đả ngón đòn hung bạo hòng bẻ gãy cán chèo và “ ăn chết” cái thuyền. Ông lái đò đơn độc cố gắng chống trả và đã bị thương, mắt nổ đom đóm, mặt méo bệch đi  nhưng ông vẫn không một phút rời mắt, rời tay. Ông cố nén vết thương, giữ vững tinh thần và bản lĩnh của người cầm lái: “ Vẫn nghe rõ tiếng chỉ huy ngăn gọn tỉnh táo của người cầm lái “. Đó chính là bản lĩnh của một vị tướng, cầm quân giữa trận tiền. Qua được trùng vi thứ nhất, ông lái đò lập tức đổi luôn chiến thuật đẻ tiếp tục cuộc chiến đấu  với trận địa đá sông Đà. Trong đoạn văn này, Nguyễn Tuân đã chọn lọc và sử dụng một cách tài tình cả một tập hợp  những động từ miêu tả hành động của người lái đò: nắm chặt cái bờm sóng, ghì cương lái, phóng nhanh vào cửa sinh, lái miết một đường chéo, nào rảo bơi chèo, đè sấn lên, chặt đôi ra.. nhưng ngoạn mục nhất là chiến thắng của ông lái đò ở trùng vi thứ 3: “ Thuyền rút qua cổng đá cánh mở cánh kép. Vút, vút.. thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước. Thế là hết thác “. Vậy là thế trận đã thay đổi, chiến thắng thuộc về người lái đò, người anh hùng trong cuộc chiến đấu với sông Đà. Sau chiến thắng, người lái đò lại trở về với nhịp điệu bình thường của cuộc sống. Tác giả có cảm tưởng như cuộc chiến đấu đầy cam go chưa từng xảy ra. Trong cảnh sông nước thanh bình, những người lái đò dừng chèo nghỉ ngơi, nướng ống cơm lam bàn tán về cá dầm xanh, cá anh vũ … Cuộc vật lộn với sóng thác sông Đà với họ là chuyện hàng ngày “ họ phải dành lấy cái sống từ tay những cái thác “. Cặp từ “ sống – thác “ được nhà văn sử dụng theo lối chơi chữ: thác nghĩa đen là những con thác nhưng nghĩa rộng là “ cái chết “. Dành  lấy sự sống từ tay tử thần, những người lái đò sông Đà thực sự là những anh hùng vô danh trong lao động, trong công cuộc xây dựng đất nước.

Xem thêm:  Thuyết minh về một văn bản thể thơ lục bát

Tác phẩm “Người lái đò sông Đà” với giá trị mà nó để lại sẽ luôn là một ánh văn hay để những người yêu văn thơ chiêm nghiệm và đặc biệt là bản tráng ca về thiên nhiên, đất nước cũng như con người Việt Nam.

Nhẫn Đông

Post Comment